Wzajemne powiązania polskich stereotypów kwiatów i zwierząt: motywacja nazw, zastosowanie, symbolika, działania sprawcze

Lidiia Nepop-Aidachych

Streszczenie w języku polskim


Autorka prezentuje analizę wzajemnych powiązań polskich stereotypów kwiatów i zwierząt domowych opisanych w lubelskim Słowniku stereotypów i symboli ludowych i ujawnionych na poziomie motywacji nazw, zastosowania, symboliki i działań sprawczych. Ponieważ leksemy są werbalnymi wykładnikami konceptów, można twierdzić, że badając wzajemne powiązania odpowiednich stereotypów, możemy zaobserwować także zjawiska wzajemnego oddziaływania kwiatowego i zwierzęcego kodu konceptualnego. Wiele pospolitych nazw kwiatów jest motywowanych przez nazwy zwierząt lub ich derywaty. Zwykle jest to motywacja prosta przez leksemy należące do zwierzęcego KK, rzadziej – motywacja złożona (animalistyczny i antropologiczny KK; zwierzęcy i kwiatowy KK; animalistyczny i KK kultury użytkowej). Natomiast pospolite nazwy zwierząt domowych nie wykazują motywacji przez nazwy kwiatów, poza pochodnymi od leksemu bazia. Znacznie częściej przez nazwy kwiatów motywowane są imiona własne zwierząt domowych. Na poziomie relacji podmiotowo-przedmiotowych kwiaty są ujmowane jako podmioty albo narzędzia działań ochronnych, leczniczych, magicznych, ozdobnych, korzystnych (rzadko – szkodliwych) względem zwierząt domowych, a zwierzęta domowe znajdują się w pozycji obiektów tych działań. Zarówno kwiaty, jak i zwierzęta domowe wspólnie tworzą symbol aktu miłosnego, odnoszącego się do antropologicznego kodu konceptualnego.

Słowa kluczowe


stereotyp; stereotypy kwiatów; stereotypy zwierząt; kod konceptualny; język polski

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bartmiński Jerzy, 1996, O „Słowniku stereotypów i symboli ludowych”, [w:] SSiSL, s. 9–34.

Bartmiński Jerzy, 2006, O pojęciu językowego obrazu świata, [w:] tegoż, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 11–21.

Brückner Aleksander, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa: Wiedza Powszechna 1985 [przedruk z 1927].

Kielak Olga, 2020, Zwierzęta domowe w języku i kulturze. Studium etnolingwistyczne, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

LASiS – Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, red. naczel. Jerzy Bartmiński,

T. 1: Dom, red. Jerzy Bartmiński, Iwona Bielińska-Gardziel, Beata Żywicka, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2015.

T. 2: Europa, red. Wojciech Chlebda, Lublin–Opole: Wydawnictwo UMCS 2018.

T. 3: Praca, red. Jerzy Bartmiński, Małgorzata Brzozowska, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2016.

T. 4: Wolność, red. Maciej Abramowicz, Jerzy Bartmiński, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS 2019.

T. 5: Honor, red. Petar Sotirov, Dejan Ajdačić, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2017.

T. 6: Rodzina, red. Dorota Pazio-Wlazłowska, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna 2025.

T. 7: Demokracja, red. Jerzy Bartmiński, Monika Grzeszczak, Alena Rudenka, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna 2024.

T. 8: Zdrowie, red. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Ałła Kozhinowa, Joanna Szadura, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2026.

Nepop-Aidachych Ldiia, 2025, Werbalne przejawy wzajemnego oddziaływania florystycznego i animalistycznego kodów konceptualnych w języku polskim, „LingVaria” 1 (39), s. 157–168. DOI: 10.12797/LV.20.2025.39.11.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, Lublin: Wydawnictwo UMCS. Koncepcja całości i redakcja Jerzy Bartmiński, zastępca redaktora Stanisława Niebrzegowska [od cz. 3. Niebrzegowska-Bartmińska], t. 1: Kosmos, cz. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, 1996; cz. 2: Ziemia, woda, podziemie, 1999; cz. 3: Meteorologia, 2012; cz. 4: Świat, światło, metale, 2012; t. 2: Rośliny, cz. 1: Zboża, 2017; cz. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, 2018; cz. 3: Kwiaty, 2019; cz. 4: Zioła, 2019; cz. 5: Drzewa owocowe i iglaste, 2020; cz. 6: Drzewa liściaste, 2021; cz. 7: Krzewy i krzewinki, 2022; t. 3: Zwierzęta, cz. 1: Zwierzęta domowe. Koncepcja całości: Jerzy Bartmiński, red. Stanisława NiebrzegowskaBartmińska, zastępca red.: Katarzyna Prorok, 2024.

Warchoł Stefan, 2007–2009, Słownik etymologiczno-motywacyjny słowiańskiej zoonimii ludowej. Słowiańskie nazwy własne zwierząt dzikich w środowiskach wiejskich, t. I: Bawoły. Byki. Konie. Woły, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2007; t. II: Krowy, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2009.

Waniakowa Jadwiga, 2015, Nazwy zwierząt w nazwach roślin, [w:] Dialog pokoleń w języku potocznym, w języku wsi i miasta, w literaturze, w publicystyce, w tekstach kultury, red. Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Warszawa: Wydział Polonistyki UW, s. 187–194.

Waniakowa Jadwiga, 2021, Polskie gwarowe nazwy roślin z komponentem kaczy, [w:] Polszczyzna jest zobowiązaniem, a dla niektórych pasją. Tom prac ofiarowanych prof. dr hab. Barbarze Falińskiej w 90. rocznicę urodzin, red. Józef PorayskiPomsta, Katarzyna Sobolewska, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, s. 37–48.

Wysoczański Włodzimierz, 2023, Kody językowo-kulturowe w polskiej frazematyce gwarowej, Wrocław: Wydawnictwo UWr.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2026.38.341
Data publikacji: 2026-10-08 20:42:26
Data złożenia artykułu: 2026-02-18 23:45:48


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Lidiia Nepop-Aidachych

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.