Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail 
Obraz i słowo w politycznym theatrum Lublina XVII–XVIII w. O ikonograficznym kontekście wizualizacji sejmu lubelskiego 1703 roku
Streszczenie w języku polskim
Ikonografia polityczna czasów wielkiej wojny północnej to temat słabo do tej pory przebadany. Tekst poświęcony jest wizualnej propagandzie sejmu lubelskiego 1703 roku w kontekście kultywowanej o nim pamięci, której nośnikiem były słowo i obraz. Zarówno król August II oraz jego zwolennicy, jak i antykrólewska opozycja swoje działania (król – sejm 1703 roku, opozycja – zjazd warszawski 1704 roku) próbowali przedstawić jako efekt konsensusu całego szlacheckiego społeczeństwa. Wykorzystywano do tego nie tylko przekaz słowny, lecz także szeroko rozumiany przekaz wizualny. W latach 1703–1704 doszło do swoistego pojedynku na ceremoniały – sejm lubelski vs warszawski zjazd opozycji. W celach propagandowych posługiwano się różnymi formami artystycznego wyrazu: poezją, grafiką, medalami.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
ŹRÓDŁA ARCHIWALNE
Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Publiczne Potockich 57, Gesta in Polonia ab anno 1701 ad annum 1705.
Biblioteka Czartoryskich, rkps 528 [diariusz rady warszawskiej 1704 roku].
Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk 953, Dyaryusz Seymu Lubelskiego exstraordynaryinego dwuniedzielnego d. 19 Junii zaczętego anno 1703, [w:] Zebranie rożnych Transakcyi, konfederacyi, scriptow etc. tak za dawnieyszych rewolucyi iako też y pod czas ostatniey woyny szwedzkiey (…) 1672. Przydaią się na koncu niektóre scripta aevi praesentis. 1736.
ŹRÓDŁA DRUKOWANE
Diariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701–1702, wyd. P. Smolarek, Warszawa 1962.
Dyariusz sejmu lubelskiego extraordynaryjnego dwuniedzielnego, die 19 junii anno 1703 zaczętego, [w:] Teka Gabryela Junoszy Podoskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, wydana przez Kazimierza Jarochowskiego, Poznań 1854.
Kałuski S., Kazanie na dzień B. Stanisława Kostki Societatis Jesu, patrona Korony Polskiey Jaśnie Wielmożney Jey Mości Pani P. Helzbiecie Febronii z Rzewusk Koniecpolskiey ofiarowne, Lublin 1698.
Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, wstęp M. Dernałowicz, komentarz Z. Goliński, Warszawa 1999.
Neu-eröffneter Historischer Bilder-Saal, Das ist: Kurtze, deutliche und unpassionirte Beschreibung Der Historiae Universalis, Von Anfang der Welt biß auf unsere Zeiten, in ordentliche und mercksame Periodos und Capitul eingetheilet, Nürnberg 1710.
Rakowski W.F., Pamiętnik Wielkiej Wojny Północnej, oprac. M. Nagielski, M. Wagner, Warszawa 2002.
Węgierski W., Classicum Wolnosci Polskiei w Ruinie Oyczyzny, na odgłos lamentuiącego Ubostwa Otrąbione Niedotrzymaniem poprzysięzonych Paktow Oliwskich, przez Karola XII Krola Szwedzkiego, złamaney Wiary stwierdzone, Niezwyczainym wprowadzonych Voysk Volnosci, Praw y Swobod ucisnieniem, zabranych skarbow, skontemptowanych Swiątnic Panskich, wycisnieniem Contribucyi Głosne, w Smiertelnym Xiązęcia Olsztynskiego nadgrobku potomney Pamięci zapisane, Roku Pana Voysk Vszystkich 1.7.0.3. nakładem kochaiącego Boga, wiarę, wolnosc y Oyczyznę syna.
Wiśniwiecki J.A., Ilias Polski (1700–1710), wyd. P.P. Romaniuk, J. Budrowicz-Nowicki, Warszawa 2018.
Wołłowicz A., Szczęśliwość ojczyzny przez wybranego na tron polski (…) Augusta III przy anniwersalnym lat dzisiejszych festynie, Lublin 1743.
OPRACOWANIA
Badach A., Król-Słońce po polsku od XVI do XVIII wieku, [w:] Sztuka i władza. Materiały z konferencji Instytutu Sztuki PAN, red. D. Konstantynów, R. Pasieczny, P. Paszkiewicz, Warszawa 2001.
Buchwald-Pelcowa P., Satyra czasów saskich, Wrocław 1969.
Burdowicz-Nowicki, Piotr I, August II i Rzeczpospolita 1697–1706, Kraków 2013.
Chrościcki J.A., Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce Wazów 1587–1668, Warszawa 1983.
Dziok-Strelnik I., Bibliografia starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997.
Feldman J., Polska w dobie wielkiej wojny północnej 1704–1709, Kraków 1925.
Gombin K., Sejm lubelski 1703 roku, ceremoniał i ikonografia, [w:] Sztuka Lublina od średniowiecza do współczesności. Studia i szkice, red. L. Lameński, E. Letkiewicz, P. Majewski, J. Żywicki, Lublin 2019.
Gombin K., Trybunał Koronny. Ceremoniał i sztuka, Lublin 2013.
Górska M., Polonia Respublica Patria. Personifikacje Polski w sztuce XVI–XVIII wieku, Wrocław 2005.
Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II. Od wstąpienia Karola XII na ziemię polską, aż do elekcyi Stanisława Leszczyńskiego (1702–1704), Poznań 1874.
Jaworska K., Etos społeczeństwa polskiego doby saskiej w świetle ówczesnych kazań, Legnica 1999.
Lileyko J., Sejm polski. Tradycja, ikonografia, sztuka, Warszawa 2003.
Lileyko J., Zamek Warszawski. Rezydencja królewska i siedziba władz Rzeczypospolitej 1569–1763, Wrocław 1984.
Łomnicka-Żakowska E., Graficzne portrety Augusta II i Augusta III w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1997.
Oszczęda A., O książce, [w:] B. Pfeiffer, Rex et Patria. Temat władcy, narodu i ojczyzny w literaturze i sztuce XVIII stulecia, Warszawa 2012.
Paszenda J., Budowle jezuickie w Polsce, t. 1, Kraków 1999.
Pfeiffer B., Rex et Patria. Temat władcy, narodu i ojczyzny w literaturze i sztuce XVIII stulecia, Warszawa 2012.
Pokora J., „Ja mądrość mieszkam w Radzie”. Izba poselska na Zamku w Warszawie, [w:] Psy, błazny, dzieci, królowie… Studia nad sztuką XV–XVIII wieku, Warszawa 2006.
Pokora J., Wątek kanclerski w drzeworytach Statutów Łaskiego i Sarnickiego, [w:] Psy, błazny, dzieci, królowie… Studia nad sztuką XV–XVIII wieku, Warszawa 2006.
Poraziński P., Epiphania Poloniae. Postawy i orientacje polityczne szlachty polskiej w dobie wielkiej wojny północnej (1702–1710), Toruń 1999.
Poraziński J., Sejm lubelski 1703 roku i jego miejsce w konfliktach wewnętrznych na początku XVIII wieku, Warszawa–Poznań–Toruń 1988.
Poraziński J., Staropolska kultura śmiechu. Ludzie, teksty, konteksty, Toruń 2015.
Raczyński E., Gabinet medalów polskich, t. 3, Poznań 1841.
Wierzbicki L.A., Kupisz D. (red.), Chronologia sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1596–1793), Warszawa 2021.
Woźniakowa M. (oprac.), Staropolska dokumentacja sejmowa w Zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych, Warszawa 1999.
Wrede M., Wrede M. (oprac.), Sejmy i sejmiki pierwszej Rzeczypospolitej. Dokumenty w zbiorach Biblioteki Narodowej, Warszawa 1999.
Zalewski L., Katedra i jezuici w Lublinie, cz. 1, Lublin 1947.
Zieliński W.K., Monografia Lublina, Lublin 1878.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.63-77
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:01
Data złożenia artykułu: 2025-04-03 12:20:13
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof Gombin
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.