Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail 
Dary wina w późnośredniowiecznej kulturze rycerskiej na przykładzie obrazu tego zjawiska w „Chanson de Bertrand du Guesclin” Jeana Cuveliera (około 1385 roku)
Streszczenie w języku polskim
Przedmiotem artykułu jest analiza przykładów fabuł z dzieła Chanson de Bertrand du Guesclin pióra Jeana Cuveliera (około 1385 roku), w których pojawia się motyw daru w postaci wina. Autor argumentuje, że wyjątkowość obrazów darów i spożycia tego trunku na tle innych dzieł z okresu ujmujących te zjawiska potwierdza opinię badaczy, iż poemat pozostaje w bliskiej relacji z kręgami społecznymi uczestników pierwszej fazy Wojny Stuletniej. Przekazywanie wina w darze jest ważnym motywem enfances, części biografii du Guesclina ukazującej jego dzieciństwo i lata młodzieńcze. Sytuacja ta wskazuje na wysokie wartościowanie treści wyrażanych za sprawą wspomnianego daru. Nie jest to dziełem przypadku, gdyż przedstawioną przez Cuveliera strukturę związku społecznego pomiędzy wodzem i jego ludźmi oraz sposobu ich zadzierzgania i podtrzymywania w postaci darów z luksusowych napojów alkoholowych badacze znają dobrze z przekazów wczesnośredniowiecznych, ukazujących tzw. mead-hall communities. Poemat Jeana Cuveliera ujawnia zatem długie trwanie treści kulturowych. Podobieństwa można zauważyć także w przypadku opisów ceremonialnych form picia wina i miodu (jako daru przekazywanego pomiędzy ucztującymi), za sprawą których wyraża się (lub podważa) status danej osoby we wspólnocie wojowniczej.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
PRIMARY SOURCES
Barbour’s Bruce: ‘A Fredome Is a Noble Thing’, eds. M.P. McDiarmid, J.A.C. Stevenson, vol. 2, Edinburgh 1980.
Chronique de Bertrand du Guesclin par Cuvelier, ed. E. Charrière, vol. 1–2, Paris 1839.
Chroniques de J. Froissart, ed. S. Luce, vol. 4, Paris 1873.
Cuvelier, The Song of Bertrand du Guesclin, transl. N. Bryant, Woodbridge 2019.
Ekkehards Waltharius, ed. J.W. Beck, Groningen 1908.
Gesta principium Polonorum. The Deeds of the Princes of the Poles, transl. P.W. Knoll, F. Schaer, preface T.N. Bisson, Budapest–New York 2003.
Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae Incliti Regni Poloniae, lib. 10–11, eds. K. Baczkowski, D. Turkowska et al., comm. K. Baczkowski, F. Sikora, Warszawa 1997.
Klaeber’s Beowulf and the Fight at Finnsburg, eds. R.D. Fulk, R.E. Bjork, J.D. Niles, fwd. H. Damico, Toronto–London 2008.
La Chanson de Bertrand du Guesclin de Cuvelier, ed. J.-C. Faucon, introd. P. Menard, vol. 1–3, Toulouse 1990–1991.
Oeuvres de Froissart publiées avec les variantes des divers manuscrits, ed. J.M.B.C. Kervyn de Lettenhove, vol. 1–25, Bruxelles 1867–1877.
The Book of Chivalry of Geoffroi de Charny: Text, Context and Translation, eds. R.W. Kaeuper, E. Kennedy, Philadelphia 1996.
The Gododdin: The Oldest Scottish Poem, ed. and transl. K.H. Jackson, Edinburgh 1969.
The Poetical Works of Alain Chartier, ed. J.C. Laidlaw, Cambridge 1974.
Wilson I., The Book of Geoffroi de Charny with the Livre Charny, ed. and transl. N. Bryant, Woodbridge 2021.
LITERATURE
Althoff G., Der frieden-, bündnis-, und gemeinschaftstiftende Charakter des Mahles im früheren Mittelalter, [in:] Essen und Trinken im Mittelalter und Neuzeit: Vorträge eines interdisziplinären Symposions vom 10.–13. Juni an der Justus-Liebig-Universität Gießen, eds. I. Bitsch, T. Ehlert, X. von Ertzdorff, Sigmaringen 1987.
Althoff G., The Variability of Rituals in the Middle Ages, [in:] Medieval Concepts of the Past: Ritual, Memory, Historiography, eds. G. Althoff, J. Fried, P.J. Geary, Cambridge 2002.
Banaszkiewicz J., Młodzieńcze gesta Bolesława Krzywoustego, czyli jak zostaje się prawdziwym rycerzem i władcą, [in:] Theatrum ceremoniale na dworze książąt i królów polskich. Materiały konferencji naukowej zorganizowanej przez Zamek Królewski na Wawelu i Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniach 23–25 marca 1998, ed. M. Markiewicz, Kraków 1999.
Banaszkiewicz J., Podanie o Piaście i Popielu. Studium porównawcze nad wczesnośredniowiecznymi tradycjami dynastycznymi, Warszawa 1986.
Banaszkiewicz J., Trzy razy uczta, [in:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej, ed. S.K. Kuczyński, vol. 5, Warszawa 1992.
Banaszkiewicz J., Włócznia i chorągiew. O rycie otwierania bitwy w związku z cudem kampanii nakielskiej Bolesława Krzywoustego (Kadłubek III, 14), “Kwartalnik Historyczny” 1988, vol. 4, no. 4.
Bourdieu P., Outline of a Theory of Practice, Cambridge 2013.
Braudel F., Histoire et sciences sociales. La longue durée, “Annales E.S.C.” 1958, vol. 13, no. 4.
Brown M.A., The Feast Hall in Anglo-Saxon Society, [in:] Food and Eating in Medieval Europe, eds. M. Carlin, J.T. Rosenthal, London–Rio Grande 1998.
Bubczyk R., Postawy ludzi Kościoła wobec alkoholu w średniowiecznej Polsce, [in:] Oblicza alkoholu w kulturze elit od średniowiecza do współczesności, eds. R. Bubczyk, B. Hołub, J. Sołtys, Lublin 2015.
Buc P., The Dangers of Ritual: Between Early Medieval Texts and Social Scientific Theory, Princeton 2001.
Carney A.P., A Portrait of the Hero as a Young Child: Guillaume, Roland, Girard, and Gui, “Olifant” 1993–1994, vol. 18, no. 3–4.
Cowell A., The Medieval Warrior Aristocracy: Gifts, Violence, Performance, and the Sacred, Cambridge 2007.
Davidson H.R.E., Myths and Symbols in Pagan Europe: Early Scandinavian and Celtic Religions, Syracuse 1988.
Duggan J.J., Medieval Epic as Popular Historiography: Appropriation of Historical Knowledge in the Vernacular Epic, [in:] Grundriss der romanischen Literaturen des Mittelalters, vol. 11: La Littérature historiographique des origines à 1500, part 1 (Partie historique), eds. H.U. Gumbrecht, U. Link-Heer, P.-M. Spangenberg, Heidelberg 1986.
Enright M., Lady with a Mead Cup: Ritual, Prophecy and Lordship in the European Warband from La Tène to the Viking Age, Dublin–Portland 1996.
Fowler K., Deux entrepreneurs militaires au XIVe siècle: Bertrand du Guesclin et Sir Hugh Calveley, [in:] Actes des congrès de la Société des historiens médiévistes de l’enseignement supérieur public. 18e congrès, Montpellier 1987.
Gassmann J., Thoughts on the Role of Cavalry in Medieval Warfare, “Acta Periodica Duellatorum” 2014, vol. 2, no. 1.
Gately I., Drink: A Cultural History of Alcohol, New York 2008.
Gaucher E., La biographie chevaleresque. Typologie d’un genre (XIIIe–XVe siècles), Paris 1994.
Grisward J.H., Archéologie de l’épopée médiévale, Paris 1981.
Gronowska A., Enfances Guillaume, Enfances Vivien, Enfances Renier... Młodzieńcze dokonania wielkich bohaterów starofrancuskiej epiki rycerskiej, “Studia Źródłoznawcze” 2004, vol. 42.
Guenée B., Du Guesclin et Froissart. La fabrication de la renommée, Paris 2008.
Keen M., Chivalry, New Haven–London 2005.
Keen M., The Laws of War in the Late Middle Ages, London–Toronto 1965.
Koch J.T., “Champion’s Portion”, “Athanaeus”, [in:] Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ed. J.T. Koch, vol. 1, Santa Barbara 2006.
Kuhn H., Die Grenzen der germanischen Gefolgschaft, “Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Germanische Abteilung” 1956, vol. 17.
La Curne de Sainte-Palaye J.B. de, Dictionnaire historique de ancient langage Françoise, vol. 1–10, Niort [1875–1882].
Lassabatère T., Poétique et politique du genre. Quelques aspects de la construction d’un mythe dans la Chanson de Bertrand du Guesclin de Cuvelier, “Cahiers de recherches médiévales et humanistes / Journal of Medieval and Humanistic Studies” 2018, vol. 35.
Levine R., Myth and Antimyth in La vie vaillante de Bertrand Du Guesclin, “Viator” 1985, vol. 16.
Lods J., Le thème de l’enfance dans l’épopée française, “Cahiers de civilisation médiévale” 1960, vol. 3, no. 9.
Mauss M., The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies, London–New York 2002.
Menard P., Introduction, [in:] La Chanson de Bertrand du Guesclin de Cuvelier, ed. J.-C. Faucon, introd. P. Menard, vol. 1–3, Toulouse 1990–1991.
Michalski W., Robert Bruce i jego kompania w eposie pióra Johna Barboura („The Bruce” około 1376 roku), Lublin 2020.
Minois G., Bertrand du Guesclin, Paris 2006.
Niewiński A., Rola i znaczenie wina w wojennej egzystencji średniowiecza, [in:] Alkohol w wojsku i na wojnie. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, ed. A. Niewiński, Oświęcim 2018.
O’Leary P., Contention at Feasts in Early Irish Literature, “Éigse” 1984, vol. 20.
Philips R., French Wine: A History, Oakland 2016.
Pollington S., The Mead-hall Community, “Journal of Medieval History” 2011, vol. 37, no. 1.
Rampton M., The Significance of the Banquet Scene in the Bayeux Tapestry, “Medievalia et Humanistica” 1994, vol. 21.
Rosser G., Going to the Fraternity Feast: Commensality and Social Relations in Late Medieval England, “Journal of British Studies” 1994, vol. 33, no. 4.
Taylor C., Alain Chartier and Chivalry: Debating Knighthood in the Context of the Hundred Years War, [in:] A Companion to Alain Chartier (c. 1385–1430): Father of French Eloquence, eds. D. Delogu, J.E. McRae, E. Cayley, Leiden–Boston 2015.
Taylor C., Chivalry and the Ideals of Knighthood in France during the Hundred Years War, New York 2013.
Tyson D. B., French Vernacular History Writers and Their Patrons in the Fourteenth Century, “Medievalia et Humanistica” 1986, vol. 14.
Vermijn Y., “De quoy juqu’a mille ans bien parlé en sera”. La réception de la “Chanson de Bertrand du Guesclin” entre 1380 et 1618, Amsterdam 2018 (unpublished Ph.D. Thesis, Universiteit van Amsterdam).
Vermijn Y., Chacun son Guesclin: La réception des quatre versions de l’oeuvre de Cuvelier entre 1380 et 1480, Utrecht 2010 (unpublished Master Thesis, Université d’Utrecht).
White S.D., Giving Fiefs and Honor: Largesse, Avarice, and the Problem of “Feudalism” in Alexander’s Testament, [in:] The Medieval French Alexander, eds. D. Maddox, S. Sturm-Maddox, Albany 2002.
Wickham C., Fama and the Law in Twelfth-Century Tuscany, [in:] Fama: The Poetics of Talk and Reputation in Medieval Europe, eds. T. Fenster, D.L. Smail, Ithaca–London 2003.
Wygralak P., Vinum laetificat cor hominis (Ps 104,15). Ojcowie Kościoła o spożywaniu wina i związanych z tym problemach, “Poznańskie Studia Teologiczne” 2001, vol. 25.
Żmudzki P., Władca i wojownicy. Narracje o wodzach, drużynie i wojnach w najdawniejszej historiografii Polski i Rusi, Wrocław 2009.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.361-386
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:34
Data złożenia artykułu: 2025-11-26 14:45:15
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Wojciech Michalski
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.