Hide
Show all
Email this article The Conscience Clause in the Healthcare System
Abstract
Usually, studies of the conscience clause address only its selected aspects, drawing on multiple disciplines and often addressing the same research subject within an interdisciplinary approach. Consequently, a synthetic approach is needed, especially one that takes into account the healthcare system. From this perspective, the conscience clause is fundamentally about conscientious objection. Its clearest structural identification recognised and sanctioned by law can be found in the general reference clause. The conscience clause, understood in this way, is intended primarily for doctors, nurses, and midwives, although it indirectly concerns patients as well. Since the conscience clause is both a legal and a moral norm, it always legally enforces respect for natural values stemming from specific worldviews or religious beliefs.
Keywords
Full Text:
PDFReferences
LITERATURE
Blecharczyk M., Bejda G., Dylematy etyczne w ochronie zdrowia, [in:] Pacjent odmienny kulturowo, eds. E. Krajewska-Kułak, A. Guzowski, G. Bejda, A. Lankau, Poznań 2023.
Czekajewska J., Ethical Aspects of the Conscience Clause in Polish Medical Law, “Kultura i Edukacja” 2018, no. 4.
Dobrowolska B., Sprzeciw sumienia w zawodzie pielęgniarki i położnej – założenia i praktyka, [in:] Sprzeciw sumienia w praktyce medycznej – aspekty etyczne i prawne, eds. P. Stanisz, J. Pawlikowski, M. Ordon, Lublin 2014.
Eide K., Can a Pharmacist Refuse to Fill Birth Control Prescriptions on Moral or Religious Grounds?, “California Western Law Review” 2005, vol. 42(1).
Flynn D.P., Pharmacist Conscience Clauses and Access to Oral Contraceptives, “Journal of Medical Ethics” 2008, vol. 34(7). https://doi.org/10.1136/jme.2007.021337
Galewicz W., Jak rozumieć medyczną klauzulę sumienia?, “Diametros” 2012, no. 34.
Gizbert-Studnicki T., Ujęcie instytucjonalne w teorii prawa, [in:] Studia z filozofii prawa, ed. J. Stelmach, Kraków 2001.
Hanc J., Klauzula sumienia a wykonywanie zawodu ratownika medycznego, “Prawo i Medycyna” 2014, no. 3–4.
Jasińska E., Kontrowersje dotyczące klauzuli sumienia w kontekście przerywania ciąży – studium przypadku, “Problemy Współczesnej Kryminalistyki” 2023, vol. 25. https://doi.org/10.52097/pwk.5352
Kane T.B., Reevaluating Conscience Clauses, “Journal of Medicine and Philosophy” 2021, vol. 46(3). https://doi.org/10.1093/jmp/jhab005
Krzyżak L., Etyka pielęgniarki i klauzula sumienia, [in:] Samotności, jakaś ty przeludniona, ed. J. Zimny, Stalowa Wola 2016.
Kubicki L., Sumienie lekarza jako kategoria prawna, “Prawo i Medycyna” 1999, no. 4.
Lamb C., Conscientious Objection: Understanding the Right of Conscience in Health and Healthcare Practice, “The New Bioethics” 2016, vol. 22(1). https://doi.org/10.1080/20502877.2016.1151252
Lamb C., Evans M., Babenko-Mould Y., Wong C.A., Kirkwood W., Conscience, Conscientious objection, and Nursing: A Concept Analysis, “Nursing Ethics” 2017, vol. 26(1). https://doi.org/10.1177/0969733017700236
Leszczyński L., Kryteria pozaprawne w sądowej wykładni, Warszawa 2022.
Łętowska E., Tylnymi drzwiami ku uniwersalnej klauzuli sumienia? (uwagi na marginesie „sprawy drukarza” przed TK), “Państwo i Prawo” 2022, no. 2.
Marach-Andruszkiewicz A., Prawne aspekty klauzuli sumienia, “Przegląd Prawniczy Europejskiego Stowarzyszenia Studentów Prawa ELSA Poland” 2013, no. 1.
Martins-Vale M., Pereira H.P., Marina S., Ricou M., Conscientious Objection and Other Motivations for Refusal to Treat in Hastened Death: A Systematic Review, “Healthcare” 2023, vol. 11(15). https://doi.org/10.3390/healthcare11152127
McConnell D., Conscientious Objection in Health Care: Pinning down the Reasonability View, “Journal of Medicine and Philosophy” 2020, vol. 46(1). https://doi.org/10.1093/jmp/jhaa029
Merks P., Szczęśniak K., Świeczkowski D., Blicharska E., Paluch A., Olszewska A., Kaźmierczak J., Dehili C., Krysiński J., Klauzula sumienia dla farmaceutów w środowisku farmaceutów praktykujących w Polsce i Wielkiej Brytanii, “Farmacja Polska” 2015, vol. 71(8).
Mróz T., Drozdowska U., Klauzula sumienia w praktyce lekarza ginekologa – wybrane problemy na gruncie prawa prywatnego, [in:] Wybrane prawne i medyczne problemy ginekologii dziecięcej, eds. E.M. Guzik-Makaruk, V. Skrzypulec-Plinta, J. Szamatowicz, Białystok 2015.
Pawlikowski J., Klauzula sumienia w praktyce medycznej – pomiędzy etyką a prawem, [in:] Klauzula sumienia. Regulacje prawne vs rzeczywistość, eds. R. Piestrak, S. Psonka, M. Szast, Stalowa Wola 2015.
Pawlikowski J., Prawo do wyrażania sprzeciwu sumienia przez personel medyczny. Zagadnienia etyczno-prawne, “Prawo i Medycyna” 2009, no. 3.
Plichtová J., Moulin-Doos C., Discourses on Medical Interventions in Human Reproduction (PGD and ART), State Interventions and Their Justifications: Comparison of Slovak and German Cases, “Human Affairs’’ 2015, vol. 25. https://doi.org/10.1515/humaff-2015-0018
Radlińska I., Kolwitz M., Klauzula sumienia realizowana w prawie zawodów medycznych w Polsce w kontekście realizacji Europejskiej Konewncji praw człowieka, “Pomeranian Journal of Life Sciences” 2015, vol. 61(4). https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.433
Radziwiłł K., Kto ma prawo powołać się na klauzulę sumienia, “Menedżer Zdrowia” 2024, vol. 3–4.
Saad T.C., Conscientious Objection and Clinical Judgement: The Right to Refuse to Harm, “New Bioethics” 2019, vol. 25. https://doi.org/10.1080/20502877.2019.1649863
Shanawani H., The Challenges of Conscientious Objection in Health Care, “Journal of Religion and Health” 2016, vol. 55. https://doi.org/10.1007/s10943-016-0200-4
Sieńko A., Klauzula sumienia a samodzielność wykonywania zawodu pielęgniarki – refleksja prawna, “Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne” 2018, vol. 8(4).
Stanisz P., Klauzula sumienia, [in:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008.
Sulmasy D.P., Conscience, Tolerance, and Pluralism in Health Care, “Theoretical Medicine and Bioethics” 2019, vol. 40. https://doi.org/10.1007/s11017-019-09509-5
Wear A.N., Brahams D., To Treat or Not to Treat: The Legal, Ethical and Therapeutic Implications of Treatment Refusal, “Journal of Medical Ethics” 1991, vol. 17(3). https://doi.org/10.1136/jme.17.3.131
Wróbel W., Problem klauzuli sumienia w prawie polskim w odniesieniu do ochrony życia, “Annales Canonici” 2010, vol. 6. https://doi.org/10.15633/ac.0602
Zatyka E., Lekarska klauzula sumienia a prawo karne, “Themis Polska Nova” 2012, no. 2.
Zomerski W., Efektywność praw człowieka a lekarska klauzula sumienia. Teoria. Prawo. Praktyka, “Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2016, vol. 5(2).
LEGAL ACTS
Act of 5 December 1996 on the profession of physician and dentist (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 1287, as amended).
Act of 27 August 2004 on health care services financed from public funds (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 146, as amended).
Act of 5 July 2011 on the professions of nurse and midwife (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 814, as amended).
International Covenant on Civil and Political Rights of 19 December 1966 (Journal of Laws 1977, no. 38, item 167).
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sil.2025.34.5.53-65
Date of publication: 2026-01-07 09:50:08
Date of submission: 2025-10-12 23:14:29
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Marzena Furtak-Niczyporuk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.