Wyślij tekst przez e-mail Spotkania z ilustracją w książkach Edmunda Niziurskiego
Streszczenie w języku polskim
W artykule omówiono rolę ilustracji w rozumieniu twórczości Edmunda Niziurskiego dla młodego odbiorcy. Analizie poddano wybrane ilustracje autorstwa Zbigniewa Łoskota, Bohdana Butenki i Mikołaja Kamlera do kultowej powieści kieleckiego pisarza Sposób na Alcybiadesa, wydanej w 1964 roku, która została wpisana na Listę Honorową im. Hansa Christiana Andersena. Książka zalecana jest jako lektura uzupełniająca dla klas 7 i 8 szkół podstawowych. Przydatna w tych rozważaniach jest typologia ilustracji Seweryny Wysłouch, opisująca relacje między słowem a obrazem. Wyodrębniono ilustracje będące przekładem intersemiotycznym, konkretyzacją i dodatkiem edytora. Ukazuje to różne podejścia artystów do przełożenia warstwy językowej utworu na warstwę ikoniczną. W omówieniu tego zagadnienia uwzględniono różne funkcje, które pełnią ilustracje, m.in. estetyczną, kompensacyjną i dydaktyczną, które stanowią swoisty klucz do odczytywania znaczeń i są przewodnikiem w poznawaniu rzeczywistości. Podkreśla to ich wartość artystyczną i osobotwórczą.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Banach, A. (1950). O ilustracji. Kraków: Towarzystwo Miłośników Książki w Krakowie.
Bolińska, M. (2005). Awantury, przygody i przypadki, czyli o ilustracjach okładkowych w wybranych książkach Edmunda Niziurskiego. W: M. Kątny, J. Pacławski (red.), O twórczości Edmunda Niziurskiego (s. 41–62). Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe.
Gajownik, S. (2014). Ilustracje w książkach dziecięco-młodzieżowych w okresie PRL-u. W: K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć (red.), Literatura dla dzieci i młodzieży (t. 4; s. 313–331). Katowice: Wydawnictwo UŚ.
Gromadzka, B. (2009). Ilustracja książkowa jako wprowadzenie do przekazu werbalno-ikonicznego. W: Widząc – rozumieć. Dydaktyka polonistyczna wobec edukacji wizualnej (s. 165–190). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Gwadera, A. (2017). Ilustracja autorska we współczesnych literackich książkach dla dzieci i młodzieży. Nowa Biblioteka, (2), 35–48.
Jamróz-Stolarska, E. (2020). Butenko pinxit. W: A. Wincencjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 60–66). Warszawa: Wydawnictwo Dwie Siostry.
Kamler, M. (2025). https://mikolajkamler.pl/pl_pl/portfolio/sposob-na-alcybiadesa (dostęp: 15.09.2025).
Kaniewska, B. (2016). O uważności obrazków, czyli ilustracja w książce dziecięcej. W: S. Wysłouch, B. Przymuszała (red.), Literatura w kręgu sztuki. Tematy – konteksty – medialne transformacje (t. 3; s. 155–175). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Kropidło, I. (2020). Poetyka ilustracji. O znaczeniu obrazów w twórczości C.S. Lewisa. Sztuka Edycji, 17(1), 75–87.
Kuliczkowska, K., Słońska, I. (red.). (1964). Mały słownik literatury dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kurczab, H. (2001). Rola ilustracji w odbiorze tekstu literackiego. W: Pogranicza sztuk i konteksty literatury pięknej (s. 224–235). Rzeszów: Wydawnictwo WSP.
Niziurski, E. (1988). Sposób na Alcybiadesa. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Niziurski, E. (2000). Sposób na Alcybiadesa. Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Niziurski, E. (2020). Sposób na Alcybiadesa. Kraków: Wydawnictwo Greg.
Papuzińska, J. (2010). Bohdana Butenki sztuka czytania. Guliwer, (4), 5–10.
Puchalska, I. (2007). O pożytkach ilustracji literackiej („Maria” Antoniego Malczewskiego). W: M. Cieśla-Korytowska (red.), Archipelag porównań. Szkice komparatystyczne (s. 197–210). Kraków: Universitas.
Rogoż, M. (2010). Butenko jako ilustrator książek Jana Brzechwy, Wandy Chotomskiej i Edmunda Niziurskiego. Guliwer, (4), 11–22.
Rozporządzenie (2024). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2024 poz. 996).
Rychlicki, Z. (1972). Kolorowy świat. Ilustracje w książkach „Naszej Księgarni” 1921–1971. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Skierkowska, E. (1969). Współczesna ilustracja książki. Wrocław: Ossolineum.
Szuman, S. (1951). Ilustracja w książkach dla dzieci i młodzieży. Zagadnienia estetyczne i wychowawcze. Kraków: Wiedza–Zawód–Kultura.
Walak, B. (2016a). Rola ilustracji w literaturze dziecięcej i jej psychologiczne uwarunkowania w rozwoju dziecka. W: L. Kataryńczuk-Mania (red.), Dziecko/uczeń – edukacja artystyczna – terapia (s. 27–43). Zielona Góra: Stowarzyszenie Polskich Muzyków Kameralistów.
Walak, B. (2016b). Zmysł estetyczno-artystyczny dziecka a ilustracja w książce. W: L. Kataryńczuk-Mania (red.), Edukacja artystyczna – nowe wyzwania (s. 49–65). Zielona Góra: Stowarzyszenie Polskich Muzyków Kameralistów.
Wiercińska, J. (1986). Sztuka i książka. Warszawa: PWN.
Wincencjusz-Patyna, A. (2007). Pod rządami ilustracji. O twórczości Bohdana Butenki. Quart, (3), 21–37.
Wincencjusz-Patyna, A. (2008). Stacja ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje. Wrocław: ASP.
Wincencjusz-Patyna, A. (2020). Czerń. W: A. Wincencjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 82–86). Warszawa: Wydawnictwo Dwie Siostry.
Wysłouch, S. (1993). Ilustracja a interpretacja (na przykładzie ilustracji do „Pana Tadeusza”). Polonistyka, (3), 143–150.
Wysłouch, S. (1994). Literatura a sztuki wizualne. Warszawa: PWN.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2026.11.313-333
Data publikacji: 2026-10-22 09:21:47
Data złożenia artykułu: 2025-09-30 21:14:36
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.