Między hermeneutyką a algorytmem. Tradycja humanistyczna a generatywna sztuczna inteligencja w edukacji polonistycznej

Monika Szabłowska-Zaremba

Streszczenie w języku polskim


W artykule przeanalizowano, jak generatywna sztuczna inteligencja i systemy rekomendacyjne przekształcają lekturę oraz interpretację w edukacji polonistycznej. W perspektywie infoetyki (Luciano Floridi) i humanistyki cyfrowej zrekonstruowano trzy mechanizmy: widzialność lektur (rekomendacje), plagiat generatywny i rozmycie sprawstwa oraz asymetrie kulturowo-językowe modeli. Analizy doprowadziły do wniosku, że AI działa jako środowisko poznawcze, dlatego potrzebne są jawne ramy infoetyczne w praktyce edukacyjnej.


Słowa kluczowe


generatywna sztuczna inteligencja; edukacja polonistyczna; infoetyka; plagiat generatywny; asymetrie kulturowo-językowe

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bender, E.M., Gebru, T., McMillan-Major, A., Shmitchell, S. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? W: FAccT ’21: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (s. 610–623). New York: Association for Computing Machinery. DOI: 10.1145/3442188.3445922.

Braidotti, R. (2014). Po człowieku. Warszawa: PWN.

Clark, A., Chalmers, D. (1998). The Extended Mind. Analysis, 58(1), 7–19. DOI: 10.1093/analys/58.1.7.

Duch, W. (2024). Artificial Intelligence and the Limits of the Humanities. Er(r)go. Teoria, Literatura, Kultura, (48), 269–297. DOI: 10.31261/errgo.14525.

European Commission, High-Level Expert Group on Artificial Intelligence (2019). Ethics Guidelines for Trustworthy AI, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/ethics-guidelines-trustworthy-ai (dostęp: 29.12.2025).

Floridi, L. (2013). The Ethics of Information. Oxford: Oxford University Press.

Gajosowa, P. (2023). Bot byłby tańszy od polonisty. Polonistyka. Innowacje, (17), 136–148. DOI: 10.14746/pi.2023.17.12.

Hayles, N.K. (1999). How We Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics, Literature, and Informatics. Chicago–London: University of Chicago Press.

Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., Gasser, U., Groh, G., Günnemann, S., Hüllermeier, E., Krusche, S., Kutyniok, G., Michaeli, T., Nerdel, C., Pfeffer, J., Poquet, O., Sailer, M., Schmidt, A., Seidel, T., Stadler, M., Kasneci, G. (2023). ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education. Learning and Individual Differences, 103. DOI: 10.1016/j.lindif.2023.102274.

Krakowska, M. (2022). Zachowania informacyjne człowieka w kontekście zjawiska epistemicznej bańki informacyjnej. Propozycja nowej koncepcji. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Latour, B. (2010). Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci. Kraków: Universitas.

Miao, F., Holmes, W. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386693/PDF/386693eng.pdf.multi (dostęp: 29.12.2025).

OECD (2023). OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/12/oecd-digital-education-outlook-2023_c827b81a/c74f03de-en.pdf (dostęp: 29.12.2025).

Pieniążek, M. (2024). Instytucjonalne obszary wolności vs. zniewolenia polonisty w dobie chatbotów GPT. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia, 15, 75–90. DOI: 10.24917/20820909.15.5.

Prościak, B., Prościak, M., Suszyło-Martula, R., Sroka, M. (2023). O niedoskonałościach ChatGPT i wątpliwym wykorzystaniu go w obecnym kształcie technologicznym w nauczaniu języka polskiego oraz w badaniach naukowych. Polonistyka. Innowacje, (18), 173–187. DOI: 10.14746/pi.2023.18.13.

Tytko, K., Roszkowski, M., Malucha, M., Walusiak, Ł., Ryłko, N., Nurtazina, K. (2023). ChatGPT i przyszłość nauczania: jak AI zmienia krajobraz edukacyjny. Edukacja Biologiczna i Środowiskowa, 2(80), 182–195. DOI: 10.24131/3247.230210.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2026.11.41-56
Data publikacji: 2026-10-22 09:21:29
Data złożenia artykułu: 2025-12-30 18:59:13


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.