Cyfrowe kompetencje lekturowe jako podstawa szkolnego odbioru tekstów kultury w środowisku nowych mediów

Mirosław Wobalis

Streszczenie w języku polskim


Celem artykułu jest zaproponowanie ram pojęciowych i dydaktycznych dla kategorii cyfrowych kompetencji lekturowych (CKL), rozumianych jako uzupełnienie szkolnego modelu pracy z tekstem kultury. Punkt wyjścia stanowią dwie przesłanki: (1) diagnoza luki lekturowej, rozumianej jako czasowa nieobecność wybranych form tekstów kultury w edukacji szkolnej, skutkująca narastającą nieprzystawalnością obiegu instytucjonalnego i domowego; (2) opis cichego buntu jako strategii wycofywania się uczniów z narzuconych, linearnych modeli lektury na rzecz praktyk interaktywnych, performatywnych i partycypacyjnych. Autor argumentuje, że współczesna „nieczytelność” szkolnej lektury nie wynika wyłącznie z obniżenia kompetencji interpretacyjnych, lecz także z systemowego braku narzędzi umożliwiających rozpoznanie i kształtowanie lektury w warunkach modularności, multimedialności i proceduralności dzieł cyfrowych. W części zasadniczej przedstawiono definicję CKL oraz model komponentowy obejmujący kompetencje: nawigacyjną, selekcyjno-interpretacyjną, performatywną, multimodalną i refleksyjną. Artykuł domyka pakiet strategii dydaktycznych operacjonalizujących CKL w pracy polonistycznej, z naciskiem na legalizację lektury fragmentarycznej, praktyki decyzji lekturowej oraz metarefleksję nad procesem odbioru.


Słowa kluczowe


cyfrowe kompetencje lekturowe; luka lekturowa; odbiór performatywny; edukacja polonistyczna; nowe media; kompetencje cyfrowe

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bendyk, E. (2012). Bunt sieci. Warszawa: Polityka.

Biedrzycki, K., Bobiński, W., Janus-Sitarz, A., Przybylska, R. (red.). (2014). Polonistyka dziś – kształcenie dla jutra. T. 1–3. Kraków: Universitas.

Chrząstowska, B. (1979). Autor – dzieło – poetyka. Problemy interpretacji w szkole. W: J. Sławiński, J. Święch (red.), Zagadnienia literaturoznawczej interpretacji (s. 205–231). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN.

Chrząstowska, B. (2002). Uczę się sam. Program nauczania w liceum ogólnokształcącym. Poznań: Nakom.

Filiciak, M., Danielewicz, M., Halawa, M., Mazurek, P., Nowotny, A. (2010). Młodzi i media. Nowe media a uczestnictwo w kulturze. Warszawa: Centrum Badań nad Kulturą Popularną SWPS.

Janus-Sitarz, A. (2009). Przyjemność i odpowiedzialność w lekturze. O praktykach czytania literatury w szkole. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Jarosz, B. (2017). Literatura hipertekstowa a preferencje czytelnicze młodzieży (implikacje dydaktyczne). Polonistyka. Innowacje, (6), 193–206. DOI: 10.14746/pi.2017.6.13.

Kluszczyński, R.W. (2001). Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura – sztuka multimediów. Warszawa: Rabid.

Koc, K., Niklewicz, B., Kwiatkowska-Ratajczak, M., Wobalis, M. (2026, w druku). „Contrabooki”. Jak polubić czytanie. Kurs nie tylko dla początkujących. Gdańsk.

Lange, R. (red.). (2023). Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców. Warszawa: NASK–PIB.

Latoch-Zielińska, M., Morawska, I., Potent-Ambroziewicz, M. (red.). (2015). Edukacja a nowe media. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Myrdzik, B., Tymiakin, L. (red.). (2008). Teksty kultury w szkole. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Pawlicka, U. (2017). Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.

Pieniążek, M. (2018). Polonistyka performatywna. O humanistycznych technologiach wytwarzania światów. Kraków: Universitas.

Pyżalski, J., Zdrodowska, A., Tomczyk, Ł., Abramczuk, K. (2019). Polskie badanie EU Kids Online 2018. Najważniejsze wyniki i wnioski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Rabiej, P. (red.). (2026). Diagnoza młodzieży. Warszawa: Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej.

Rozporządzenie (2024). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2024 poz. 996).

Rozporządzenie (2026). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. 2026 poz. 378).

Strokowski, W. (2004). Polonista polimedialny. W: A. Janus-Sitarz (red.), Polonista w szkole. Podstawy wykształcenia nauczyciela polonisty (s. 297–335). Kraków: Universitas.

Szczęsna, E. (2007). Poetyka mediów. Polisemiotyczność, digitalizacja, reklama. Warszawa: PWN.

Szczęsna, E. (2015). Znak digitalny. U podstaw nowej semiotyki tekstu. W: E. Szczęsna (red.), Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki, semantyki i komunikacji cyfrowej (s. 15–34). Kraków: Universitas.

Tomaszewska, G.B. (2018). Nowe media i technologie cyfrowe a kształcenie interpretacji. Jednak Książki, (10), 117–135. DOI: 10.26881/jk.2018.10.09.

Uryga, Z. (1970). Obraz jako pomoc w nauczaniu języka polskiego. W: K. Lausz (red.), Wybór pism z metodyki nauczania języka polskiego w liceum (s. 229–241). Warszawa: PZWL.

Winiecka, E. (2020). Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w Internecie. Kraków: Universitas.

Wobalis, M. (2023). Luka lekturowa – lektury szkolne a cyfrowe lektury domowe w edukacji polonistycznej. Polonistyka. Innowacje, (17), 121–133. DOI: 10.14746/pi.2023.17.11.

Wobalis, M. (2026, w druku). Cichy bunt. Między cyfrowymi praktykami lekturowymi młodzieży a szkolnym modelem lektury.

Żurek, S.J. (2009). Komentarze do podstawy programowej przedmiotu język polski. Koncepcja podstawy programowej z języka polskiego. W: Podstawa programowa z komentarzami. Język polski w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, https://www.oke.krakow.pl/inf/filedata/files/men_tom_2.pdf (dostęp: 15.01.2026).




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2026.11.105-121
Data publikacji: 2026-10-22 09:21:33
Data złożenia artykułu: 2026-01-22 19:46:16


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.