Hide
Show all
Email this article Polish Nationalism and Acts Criminalised under Article 256 §§ 1 and 1a of the Criminal Code
Abstract
This paper discusses the effects of amendments to Article 256 of the Criminal Code, in particular the addition of a provision prohibiting the public promotion of Nazi, communist or fascist ideology, or ideology inciting violence in order to influence political or social life. This amendment is a departure from previous criminal regulations, which, with the exception of the “Auschwitz lie” and incitement to hatred on national, ethnic, racial, and religious grounds (or lack of religious belief), did not interfere with freedom of expression. The author examines whether the new wording of Article 256 of the Criminal Code could lead to punishment for expressing nationalist views. To this end, the paper has been divided into two parts. The first part discusses the characteristics of Polish nationalist concepts (using a doctrinal and descriptive method). The second part examines the content of Article 256 of the Criminal Code (using dogmatic methods). As a result, the author argues that criminal liability will depend on whether a given “ideology” contains a component of consent to violence as a normal tool of political struggle, which, due to the need for specialist knowledge, will have to be entrusted to scientists.
Keywords
Full Text:
PDFReferences
LITERATURE
Arendt H., Imperialism, Nationalism, Chauvinism, “The Review of Politics” 1945, vol. 7(4). https://doi.org/10.1017/S0034670500001649
Baranowska M., U źródeł nacjonalizmu. Idea narodu w filozofii Jana Jakuba Rousseau, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2013, vol. 35(2).
Bartoszewicz W., Nacjonalizm na przykładzie Młodzieży Wszechpolskiej, “Biuletyn Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego im. prof. Stanisława Batawii” 2019, no. 26.
Bäcker R., Totalitaryzm w cywilizacji informatycznej, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2017, vol. 39(1). https://doi.org/10.19195/2300-7249.39.1.1
Bernacki W., Nacjonalizm, [in:] Słownik społeczny, ed. B. Szlachta, Kraków 2004.
Budyn-Kulig M., Znamiona przestępstw z art. 256 § 1–2 k.k., “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.4
Gellner E., Narody i nacjonalizm, Warszawa 1991.
Jasińska M., Paluszkiewicz H., Kilka uwag o problemach dowodowych w procesach o czyny z art. 256 k.k., “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.8
Kowal B., Wizja ustroju państwa w myśli politycznej środowiska Zadrugi, “Polityka i Społeczeństwo” 2012, no. 10.
Kozerska E., Anti-Communism as a Legitimising Element in the Political Narrative of the National Rebirth of Poland (unpublished).
Kozerska E., Państwo i społeczeństwo w poglądach Piusa XI, Wrocław 2005.
Kozerska E., Scheffler T., Projekty integracji europejskiej do 1952 r., [in:] Prawo i gospodarka Polski po Traktacie Lizbońskim, eds. E. Kozerska, P. Malinowski, T. Scheffler, Opole 2011.
Lachowski J., O potrzebie utrzymania przepisu art. 256 § 3 k.k., “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.7
Łucarz K., Muszyńska A., O zasadności zmian zakresu penalizacji przestępstwa propagowania faszyzmu i totalitaryzmu, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.6
Maciejewski M., Ruch i ideologia narodowych socjalistów w Republice Weimarskiej (1920–1923), Warszawa–Wrocław 1985.
Maciejewski M., Scheffler T., O doktrynologii. Rozważania dotyczące przedmiotu oraz metody doktryn politycznych i prawnych, [in:] Myślenie o polityce i prawie. Przedmiot, metoda, praktyka, eds. I. Barwicka-Tylek, A. Czarnecka, M. Jaskólski, J. Malczewski, Warszawa 2015.
Majchrowski J., Polska myśl polityczna XIX i XX wieku. U źródeł nacjonalizmu – myśl wszechpolska, part 1, Kraków 1990.
Manoilescu M., Le siècle du corporatisme, Paris 1937.
Miłkowski Z., Skarb Narodowy Polski. Nieco o Lidze Narodowej. Rozdział jeden z pamiętnika: Od kolebki przez życie, Lwów 1905.
Pielużek M., Autonomiczni Nacjonaliści. Próba zewnątrz- i wewnątrzsystemowej charakterystyki subkultury politycznej reprezentującej nowy typ nacjonalizmu, “Zeszyty Prasoznawcze” 2021, vol. 64(4). https://doi.org/10.4467/22996362PZ.21.023.14287
Plaszczyk T. Przestępstwo z art. 256 k.k. — uwagi praktyczne, “Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2011, no. 5.
Puymège G. de, Chauvin, le soldat-laboureur. Contribution à l’étude des nationalismes, Paris 1993.
Scheffler T., Od totalitaryzmu do neototalitaryzmu, [in:] Natura totalitaryzmów. Od modelu Carla J. Friedricha i Zbigniewa Brzezińskiego po zagrożenia XXI wieku, ed. E. Habowski, Warszawa 2023.
Scheffler T., Przestępstwo publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa (art. 256 k.k.). Analiza doktrynologiczna wybranych wypowiedzi piśmiennictwa i judykatury. Część ogólna, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2012, vol. 34(3). https://doi.org/10.19195/2300-7249.41.2.1
Scheffler T., Przestępstwo publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa (art. 256 k.k.). Analiza doktrynologiczna wybranych wypowiedzi piśmiennictwa i judykatury. Część szczególna III, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2019, vol. 41(2). https://doi.org/10.19195/2300-7249.41.2.1
Scheffler T., Wprowadzenie, [in:] Kodeks Etyki Radcy Prawnego. Komentarz, ed. T. Scheffler, Warszawa 2022.
Scheffler T., Muszyńska A., Wprowadzenie do tekstów powstałych w ramach Seminarium „Studiów nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.3
Secher R., Ludobójstwo francusko-francuskie. Wandea – departament zemsty, Warszawa 2003.
Spies S.B., Methods of Barbarism: Roberts and Kitchener and Civilians in the Boer Republics January 1900 – May 1902, Cape Town 1977.
Śliwa M., Polska myśl polityczna w I połowie XX wieku, Wrocław–Warszawa–Kraków 1993.
Talmon L., Źródła demokracji totalitarnej, Kraków 2015.
Urbańczyk M., Penalizacja propagowania ideologii. Uwagi na marginesie nowelizacji art. 256 k.k., “Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2023, vol. 45(4). https://doi.org/10.19195/2300-7249.45.4.5
Wapiński R., Narodowa Demokracja 1893–1939. Ze studiów nad dziejami myśli nacjonalistycznej, Wrocław 1980.
Wnęk K., Za naszą i waszą wolność, [in:] Leksykon polskich powiedzeń historycznych, eds. M. Wilamowski, K. Wnęk, L.A. Zyblikiewicz, Kraków 1998.
Wrzosek T., Dyskurs nacjonalistyczny w Polsce – główne idee, “Journal of Modern Science” 2016, vol. 26(3).
Zaleska I., Zygmunt Miłkowski (Tomasz Teodor Jeż) a Narodowa Demokracja, “Klio” 2021, vol. 59(3). https://doi.org/10.12775/KLIO.202.024
Zmierczak M., Spory o istotę faszyzmu. Dzieje i krytyka, Poznań 1988.
ONLINE SOURCES
Gmurczyk A., Istota nacjonalizmu, 2.1.2020, https://www.nacjonalista.pl/2020/01/02/adam-gmurczyk-istota-nacjonalizmu (access: 27.12.2025).
Mrozowski D., Przestępstwa z nienawiści – przyczynek do dyskusji, 28.11.2021, https://lexso.org.pl/2021/11/przestepstwa-z-nienawisci-przyczynek-do-dyskusji (access: 27.12.2025).
Ośrodek Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych, Jacek Międlar został prawomocnie skazany za zniesławianie uczestników Marszu Równości, https://omzrik.pl/jacek-miedlar-zostal-prawomocnie-skazany-za-znieslawianie-uczestnikow-marszu-rownosci (access: 21.11.2024).
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sil.2025.34.5.193-212
Date of publication: 2026-01-07 09:51:37
Date of submission: 2025-08-21 13:00:35
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Tomasz Scheffler
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.